
EXW, FOB, CIF, DDP là các điều kiện Incoterms quy định ai chịu trách nhiệm và chi phí ở từng đoạn đường, từ xưởng Trung Quốc đến tay người mua tại Việt Nam. Khác biệt chính nằm ở điểm mà rủi ro và trách nhiệm chuyển từ người bán sang người mua: EXW chuyển sớm nhất (ngay tại xưởng), DDP chuyển muộn nhất (tại kho người mua). Chọn điều kiện nào phụ thuộc vào việc bạn có đơn vị vận chuyển riêng, có kinh nghiệm làm thủ tục hải quan hay không.
EXW (Ex Works) – giao tại xưởng
Người bán chỉ có trách nhiệm chuẩn bị hàng sẵn sàng tại xưởng hoặc kho của họ. Từ lúc đó, người mua (hoặc đơn vị vận chuyển người mua chỉ định) lo toàn bộ: bốc hàng lên xe, vận chuyển nội địa Trung Quốc, thủ tục xuất khẩu, vận chuyển quốc tế, thủ tục nhập khẩu và vận chuyển về kho tại Việt Nam.
- Phù hợp khi: bạn đã có đơn vị vận chuyển, forwarder quen làm hàng Trung Quốc – Việt Nam và muốn kiểm soát toàn bộ chặng đường.
- Rủi ro: nếu không có người đứng ra lo thủ tục xuất khẩu tại Trung Quốc, dễ phát sinh vướng mắc ở khâu khai báo xuất.
FOB (Free On Board) – giao qua mạn tàu / lên phương tiện vận tải chính
Người bán chịu trách nhiệm vận chuyển nội địa Trung Quốc, làm thủ tục xuất khẩu và giao hàng lên tàu (hoặc phương tiện vận tải chính) tại cảng/điểm xuất phát. Từ thời điểm hàng được giao lên phương tiện, rủi ro chuyển sang người mua. Người mua lo vận chuyển quốc tế, bảo hiểm (nếu muốn), thủ tục nhập khẩu và vận chuyển nội địa Việt Nam.
- Phù hợp khi: bạn muốn người bán lo phần thủ tục xuất khẩu tại Trung Quốc (vốn người bán quen thuộc hơn), còn phần vận chuyển quốc tế và nhập khẩu tự chọn đơn vị mình tin tưởng.
- Đây là điều kiện phổ biến với hàng mua qua 1688, Alibaba khi làm việc với xưởng có xuất khẩu chính ngạch.
CIF (Cost, Insurance and Freight) – đã gồm vận chuyển và bảo hiểm quốc tế
Người bán chịu thêm phần vận chuyển quốc tế và mua bảo hiểm cho lô hàng đến cảng đích tại Việt Nam, ngoài các trách nhiệm như FOB. Tuy nhiên rủi ro vẫn chuyển sang người mua ngay khi hàng lên phương tiện vận tải chính (giống FOB) – người bán chỉ chịu trách nhiệm trả tiền cước và phí bảo hiểm, không chịu trách nhiệm nếu hàng hư hỏng trong quá trình vận chuyển quốc tế.
- Dễ nhầm: nhiều người nghĩ CIF là người bán "chịu trách nhiệm" đến khi hàng tới Việt Nam. Thực tế trách nhiệm rủi ro đã chuyển sớm hơn, người bán chỉ gánh phần chi phí vận chuyển và bảo hiểm.
- Người mua vẫn phải tự làm thủ tục nhập khẩu và vận chuyển nội địa Việt Nam.
DDP (Delivered Duty Paid) – giao tận kho, đã đóng thuế
Người bán chịu trách nhiệm toàn bộ: vận chuyển nội địa Trung Quốc, xuất khẩu, vận chuyển quốc tế, nhập khẩu, nộp thuế nhập khẩu và giao hàng đến tận kho người mua tại Việt Nam. Người mua gần như không phải làm gì ngoài nhận hàng.
- Phù hợp khi: bạn mới nhập hàng, chưa có kinh nghiệm làm thủ tục hải quan, hoặc muốn một đầu mối chịu trách nhiệm toàn trình.
- Lưu ý: cần xác nhận rõ ai đứng tên trên tờ khai nhập khẩu và ai chịu trách nhiệm nếu hàng thuộc diện kiểm tra chuyên ngành, vì một số mặt hàng DDP vẫn cần người mua (hoặc đơn vị đứng tên hộ) cung cấp hồ sơ, giấy phép.
Bảng so sánh trách nhiệm theo từng điều kiện
| Công việc | EXW | FOB | CIF | DDP |
|---|---|---|---|---|
| Vận chuyển nội địa Trung Quốc | Người mua | Người bán | Người bán | Người bán |
| Thủ tục xuất khẩu | Người mua | Người bán | Người bán | Người bán |
| Vận chuyển quốc tế | Người mua | Người mua | Người bán | Người bán |
| Bảo hiểm quốc tế | Người mua (tự chọn) | Người mua (tự chọn) | Người bán (bắt buộc) | Người bán |
| Thủ tục nhập khẩu, nộp thuế | Người mua | Người mua | Người mua | Người bán |
| Vận chuyển nội địa Việt Nam | Người mua | Người mua | Người mua | Người bán |
| Điểm chuyển rủi ro | Tại xưởng | Lên phương tiện vận tải chính | Lên phương tiện vận tải chính | Tại kho người mua |

Nên chọn điều kiện nào khi mua hàng Trung Quốc
- Lần đầu nhập hàng, chưa rõ quy trình: ưu tiên DDP hoặc nhờ đơn vị nhập khẩu lo trọn gói để tránh bỏ sót thủ tục. Tham khảo thêm dịch vụ nhập khẩu chính ngạch.
- Đã quen làm việc với xưởng, muốn chủ động chọn đơn vị vận chuyển: FOB thường linh hoạt, vừa để người bán lo phần họ quen (xuất khẩu nội địa), vừa để mình chọn forwarder cho đoạn quốc tế và nhập khẩu. Xem thêm các phương thức vận chuyển tại vận chuyển Trung Quốc – Việt Nam.
- Mua số lượng lớn, định kỳ, có đội ngũ xử lý thủ tục: EXW cho phép kiểm soát toàn bộ chi phí vận chuyển và lựa chọn tuyến, nhưng cần có người theo sát từ lúc hàng rời xưởng.
- Không chắc nhà máy có xuất khẩu chính ngạch hay không: nên xác minh trước khi chọn FOB/CIF, vì người bán phải tự làm thủ tục xuất khẩu ở phần này. Việc tìm và thẩm định nhà máy có thể tham khảo tại tìm nguồn hàng OEM/ODM.
Rủi ro thường gặp khi chọn sai điều kiện
- Chọn EXW nhưng không có đơn vị vận chuyển đứng ra làm thủ tục xuất khẩu tại Trung Quốc, dẫn đến hàng bị kẹt tại xưởng hoặc tại cảng xuất.
- Chọn CIF nhưng nhầm rằng người bán chịu trách nhiệm toàn trình, nên không mua thêm bảo hiểm hoặc không kiểm tra kỹ hàng trước khi lên tàu – trong khi rủi ro hư hỏng khi vận chuyển quốc tế đã thuộc về người mua.
- Chọn DDP nhưng không thống nhất rõ ai đứng tên tờ khai nhập khẩu, dẫn đến vướng khi mặt hàng cần giấy phép, hợp quy riêng.
Câu hỏi thường gặp
Incoterms có bắt buộc ghi trong hợp đồng không?
Nên ghi rõ điều kiện Incoterms (ví dụ FOB Thâm Quyến, CIF Hải Phòng) kèm năm phiên bản Incoterms áp dụng, để tránh hiểu khác nhau giữa hai bên về điểm chuyển trách nhiệm.
FOB và CIF khác nhau ở điểm nào nếu rủi ro chuyển cùng lúc?
Khác ở việc ai trả tiền cước vận chuyển quốc tế và phí bảo hiểm. CIF người bán trả hai khoản này (và tính vào giá bán), FOB người mua tự thuê tàu và tự mua bảo hiểm nếu muốn.
Nên dùng điều kiện nào nếu chưa từng nhập hàng từ Trung Quốc?
DDP hoặc nhờ một đơn vị nhập khẩu đứng ra xử lý trọn gói là lựa chọn an toàn hơn, vì giảm rủi ro bỏ sót thủ tục xuất/nhập khẩu khi chưa có kinh nghiệm.
Có thể đổi điều kiện Incoterms sau khi đã đặt hàng không?
Về nguyên tắc có thể thỏa thuận lại với người bán trước khi hàng rời xưởng, nhưng cần làm rõ lại hợp đồng và chứng từ liên quan để tránh tranh chấp trách nhiệm khi có sự cố.
Incoterms có quyết định ai đứng tên tờ khai hải quan không?
Không hoàn toàn. Incoterms quy định trách nhiệm chi phí và rủi ro vận chuyển, còn việc ai đứng tên tờ khai nhập khẩu phụ thuộc vào việc doanh nghiệp có pháp nhân nhập khẩu hay dùng dịch vụ ủy thác.
